Kültür

Dersim Kültüründe Duzgin Baba Efsanesi

Duzgin Baba

Duzgin Baba, Kürtçe’de (Bava Duzgi), Duzgi Bava Dersim’li Alevilerin mitolojik karakterlerinden biridir. Alevi inançlarında ve Dersim’li halkı tarafından kutsal bölge olarak tanımlanır. Duzgin Baba, Dersim’li Alevilerin mitolojik karakterlerinden biridir.

Duzgin Baba Hakkındaki Anlatı;

Efsaneye ve Dersim bölge halkın inancına göre, Kemerê Duzgıni (Duzgı kayası), Bımbarek (Mübarek) ya da Kemerê Bımbareki (Mübarek kaya) olarak adlandırılan bu dağın zirvesinde kaybolmuştur.

Kureşan topluluğunun mitolojik atasaı olarak kabul edilen Seyid Kureş/ Kures’in oğlu varsayılır. (Duzgı, Dızgun), inanışa göre keramet sahibi bir velidir. Kerâmet, Mistik anlayışta Allah’ın veli kullarına, ermişlere verdiği olağanüstü kuvvet veya güç demektir.’  

Öyle ki hakkında anlatılanlara göre hayvanlarını soğuk kış aylarına rağmen daima tok tutabildiği anlatılmıştır. Bu denli  keçileri diğer hayvanlara göre hep sağlıklı görünmüştür. Oğlunun bunu nasıl başardığını merak eden seyit Kureş bir gün onu izlemeye karar verir. Sonunda görür ki, Haydar kuru dalların üzerine asasıyla dokunduğu zaman dallar hemen yeşeriyor ve böylece o keçileri besliyor.

Keçilerden biri Kureş’in çalılıkların arkasındaki hışırtısından ürker, Haydar dönüp keçiye seslenir: Ne oldu sana böyle? Yoksa Kuresi Khur’u mu gördün? Bunu der demez çalılıkların ardından çıkıp kendisine doğru gelen babasını gören Duzgin Baba, babasının adını andığı için utanıp dağa doğru kaçar ve gözden kaybolup dağda sır olur.

Duzgin adının kökeni;

Dersim Alevi inançlarında Duzgin Baba önemli bir yere sahiptir. Kırmancki’de (Zazaki) Duzgı, Kurmanci’de ise Dızgun olarak bilinir. Dersim’e 1220 li yıllarda Dersime 12 talip aşireti ile gelen Horasan Erenlerinden “Seyyid Mahmudu’l-Kebir-Seyyid Hacı Kures’e Qûr soyundan olan ve kendi adıyla anılan Mubarek dağı diye adlandırılan, Duzgin dağında sır olduğuna inanılan, Eren’dir Veli’dir sırrı Evliyadır.

Anlatılanlara göre Duzgi, veya Duzgin Babanın soy ataları Kirmanşahtan gelmişlerdir. Konuştukları lisan da Kirmanşah’ca denilen Kırmançki (Zazaki) dir. Bunu da aynı soydan gelenlen Kureyşanlıların Cem’lerde söyledikleri ezgi ve kullandıkları lisandan anlamaktayız. ‘Kureşan Dersim’de önemli bir dinsel topluluk olup, antropolojik bakımdan Zerdüşti Magiler ile Yahudi Levi topluluğunu andırırlar. Zira Kureşan (Kureyşan) sadece dinsel bir topluluk ya da bir sülale olmayıp, aynı zamanda bir aşiret sayılmaktadır.’

Kürtçe’nin lehçesi Kırmançki, (Zazaki)’de  Duzgi veya Duzgin Baba anlamı kusursuz, muntazam, doğru ve güzel anlamına gelmektedir. Duzgin, Duzgi adı Dersim’de Kımançki’de kutsalı ifade eder. Kurmanç (Kürtçe) diline göre ise Dizgu veya Dizgı adı hareketli bir içeriğe dönüşmektedir.

Duzgin Baba Dersim’liler arasında doğruluğun ve dürüstlüğün koruyucusudur. O söze güvenirliğin timsalidir. Bireyler arasında çözümlenememiş bazı müşkül sorunların, çözüm amacıyla ona havale edildiği ve bunu yapan kimsenin, davamı Duzgin Baba’ya bıraktım, dediği görülür. Bu nedenle bazı yazarlar onun adını, (kusursuz, muntazam) özelliğine bağlar.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir