Edebiyat, Kurdî

Afirandin Li Gor Êzîdiyan

Di destpêkê de Xweda Azda Melek Taûs ji agirê xwe diafirîne û erka afirandina gerdûn û mirov dide wî. Lêbelê, ew şeş milyaketên din diafirîne da ku di karê afirandinê de alîkariya Taus bikin. Li ser vê yekê Melek Taûs li gor emrê Azda û bi tozeke ku ji Azda girtiye, çar cinan diafirîne ku jin û mêr û kaînatê û her weha erkan pêk bîne.

Paşê Melek Tavûs diçe cem Azda van her du kesên ku xwe afirandine û Azda jî ji Melek Taûs re dibêje: “Ji niha û pê de hûn ê bindestê van her du kesan bin”. Dû re Melek Taûs dibêje: “Yê ku ev her du kes ji tunebûnê afirandiye ez im. Çima ez biçim pey wan? Ez tenê li pey te ku ez afirandim, ez ji te re îbadet dikim.”

Ji van her du kesên pêşî bi giştî 80 zarok tên dinyayê. Dûv re, ev her du kesên pêşî, ku di derbarê kesê îdeal de nakokî hene, dikevin nav şer û biryar tê girtin ku ew bêne ceribandin. Hem ruh û ramanên xwe tijî dikin guhar û hem jî devê xwe digrin. Piştî 40 rojan xortekî spehî yê bi navê Şehîd bîn Car ji cerba nêr derdikeve. Ji jinikê, dûpişkan, sedpeyan, kêzikan.

Ezidi Kürt Kızları İbadet Ediyor

Ezidi Kürt Kızları İbadet Ediyor

Mêrik ewqas ji Şehîd bîn Car hez dike ku êdî 80 zarokên xwe yên din nagire. Ev yek di navbera jin û 80 zarokên wê de dibe sedema hesûd û nefretê. Biryar didin, Şehîd bîn Car bê kuştin. Jin şîfreyekê dide û dibêje ku ew ê bi vê şîfreyê sûîqestê ragihînin. Lê, wî hesabê Melek Taûsê ku her tiştî dizane û dibihîze, nekiriye. Melek Taûs emir dide çar cinên ku wî afirandiye û dema ku şev dikeve devê van 80 zarokan dixin. Dema şiyar dibin 80 ji wan bi zimanên cuda diaxivin. Ji ber vê sedemê nikarin şîfreya ku diya wan dibêje fam bikin. Şehîd bîn Car bi saya Melek Taûs bi vî awayî rizgar dibe.

Paşê ferîşteyek jin dişîne cem Şehîd Bin Car û zarokên wî dibin bav û kalên Êzdiyan. Yên ku ji 80 zarokên din hatine dinyayê, mirovên din pêk tînin.

Ezidilerin Şeyhi, Baba Şeyh

Ezidilerin Şeyhi, Baba Şeyh

Baweriyên Êzdiyan

  1. Dinya ebedî ye, xwedayê ku dinya afirandiye wê qet tune bike.
  2. Parastina xwezayê û rêzgirtina ji xwezayê re girîng e.
  3. Rojê du caran bi zivirîna ber bi Rojê ve tê îbadetkirin.
  4. Roja Çarşemê ji dema Melek Taûs ‘Melek-Xweda ji aliyê Xweda Azda ve afirandiye û peywira afirandina gerdûn û mirovan daye’, roja ku her du însanên pêşîn hatine afirandin û roja Şehîd Bîn Car e.
  5. Lê neviyên Şehîd bîn Car êzdî ne. Ne mimkûn e ku pişt re bibe Êzidî.
  6. Bilêvkirina navê Melek Taûs, bilêvkirina peyvên wekî Kitan, mel’un, na’l, Şar, Şat ku navê wî tîne bîra wî, ji ber ku ev nav pîroz e heram e.
  7. Darên pîroz têne perizandin.
  8. Destûr nayê dayîn ku jin porê xwe bibirrin.
  9. Di meha Nîsanê de nezewicin.
  10. Kûçik, goştê gazelê û selet nayê xwarin.
  11. Ji ber ku ew rengek pir pîroz e, cil û bergên şîn ên tarî nayên lixwekirin.
  12. Di wan de hiyerarşiyên sê kastî hene ku ji şêx, pîr û murîdan pêk tên.
  13. Pere didin Şêxan.
  14. Endamên kasta jorîn dikarin pirgamî bizewicin.
  15. Kî bi endamekî oleke din re bizewice, tê derxistin an jî tê kuştin.
  16. “Heft Sirrên” bi navê Heft Sirr ji Şêx Şemseddîn, Şêx Fehreddîn, Şêx Secadîn, Şêx Nasireddîn, Şêx Hesen, Şêx Adî û Melek Taûs pêk tê.
  17. Reincarnation heye.
  18. Çawa ku di Mîtraîzmê de ga tê qurbankirin.

Vaftîzm tê kirin. (Vaftîzm rêûresmeke olî ya “paqijkirin” û “ji nû vedayînê” ye ku bi şilkirina eniya xwe an jî bi rijandina tevahiya laşê xwe di avê de tê kirin.)

Pirtûkên Pîroz ên Êzîdiyan

Tê zanîn ku du pirtûkên êzdiyan hene;

  1. Meşaf Reş: Berhemeke ku tê îdiakirin ku di sedsala 15. de hatiye nivîsandin û mîtolojiya Êzdiyan vedibêje. Her wiha di dawiya pirtûkê de tiştên ku Êzidiyan qedexe kirine jî hatine vegotin.
  2. Kitâbü’l-Cilve: Pirtûkek e ku ji bo agahdarkirina êzdiyan di demeke berfireh de hatiye nivîsandin. Di vê pirtûkê de tê gotin ku divê ev pirtûk tenê ji aliyê êzdiyan ve were xwendin û bila nekeve destê biyaniyan. Ji pênc beşan pêk tê.

Beşa Yekem: Hebûna Melek Taûs a bêdawî û taybetmendiyên wê. Ku olên din niha kevin bûne û pirtûkên wan ji mêj ve ne.

Beşa Duyemîn: Xelat û ceza, vejîn.

Beşa Sêyem: Beşa ku dibêje her tişt di bin destê Melek Taûs de ye.

Beşa çarem: Demsal, zanîna zagonan û hişyariyên ku ji baweriyên biyanî neyên hejandin.

Beşa Pêncem: Beşa ku rêzê ji têgehên ku wê sembolîze dikin digre.

Îro zimanzanên hevdem qebûl dikin ku ev berhem bi rastî ne pirtûkên Êzîdî ne; Hatiye îspatkirin ku her du berhemên ku li jor hatine behskirin ne ji demên kevnare ne. Sedema vê ya herî mezin ew e ku êzdiyatî bi giranî li ser kevneşopiya edebiyata devkî hatiye avakirin.

Ji ber vê sedemê, wekî di olên sereke yên Birahîmî de pirtûkek nivîskî tune. Lê di van demên dawî de, êzdiyan dest bi nivîsandin û çapkirina wêjeya devkî ya olî ya cihêreng, wek stranên ku di rêûresmê de bikar tînin, kirine.

Çavkanî: Yezidism – Its Background, Observances and and Textual Tradition Edwin Mellen Pr. ss. 97-99.
Iraq Yezidis: A Religious and Ethnic Minority Group Faces Repression and
Assimilation”Yazidis Benefit From Kurdish Gains in Northeast Syria”

YAZAR:

  • ZANA KILIÇ
  • A. BERAT ŞEN

One thought on “Afirandin Li Gor Êzîdiyan

  1. Taha dedi ki:

    Niha êzîdî bi kîja zimanê diaxivin û Şehîd Bîn Cabbar bi kîja zimanê axivtiye?

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir